İskonto ve Erken Ödeme İndirimi Cari Hesaba Nasıl Kaydedilir?

Müşteriye yüzde on iskonto yaptınız, faturayı indirimli kestiniz ama cari hesapta hâlâ eski tutar duruyor. Ya da "vadesinden önce ödersen yüzde iki indirim" dediniz; müşteri erken ödedi, siz tahsilatı tam tutarla girdiniz ve bakiye eksi göründü. Tedarikçi tarafında da benzer tablo yaşanır: faturada iskonto var, siz brüt tutarı ödediniz ve cari hesapta fazladan borç kaldı.

İskonto ve erken ödeme indirimi, iade veya iptal değildir. Mal geri gelmez, fatura tamamen silinmez; satış devam ederken bakiyeyi düşüren bir tutar düzeltmesidir. Bu rehberde fatura iskontosu, nakit indirimi ve vade öncesi ödeme indiriminin cari hesaptaki borç-alacak satırlarına nasıl yansıtılacağını, indirim sonrası bakiyenin neden sapma gösterdiğini ve satır satır kontrol adımlarını örnek senaryolarla ele alıyoruz.

İskonto ve Erken Ödeme İndirimi Nedir?

Cari Hesaptaki Temel Fark

Cari hesapta borç satırı genellikle fatura, satış veya borçlandırma belgesiyle oluşur. Alacak satırı ise tahsilat, ödeme veya bakiyeyi düşüren diğer hareketlerle gelir. İskonto ve indirim, bu borç-alacak dengesini değiştiren ama satışın kendisini ortadan kaldırmayan işlemlerdir.

Üç tür indirim günlük iş hayatında sık karışır:

• Fatura iskontosu: Satış anında veya fatura kesilirken uygulanan fiyat indirimi
• Nakit indirimi: Peşin veya belirli ödeme koşulunda verilen tutar düşüşü
• Erken ödeme indirimi: Vade gelmeden önce ödeme yapıldığında tanınan indirim

Hepsinin ortak noktası, nihai borcun brüt fatura tutarından daha düşük olmasıdır. Cari hesaptaki sorun da tam burada başlar: indirim cari kartta görünmezse bakiye yanlış kalır.

İade, İptal ve İndirim Ayrımı

Mal iadesinde ürün geri gelir; fatura iptalinde işlem hiç olmamış sayılır. İskontoda ise satış geçerlidir, yalnızca tutar revize edilir. Bu ayrım kayıt açısından kritiktir.

İade veya iptal sonrası cari düzeltme mantığı farklıdır; bu rehberde odak noktamız satışın devam ettiği, fiyatın veya tahsilatın indirimli olduğu durumlardır. İndirimi iade gibi kaydetmek stok ve vergi kayıtlarını karıştırır. İndirimi hiç kaydetmek ise cari bakiyeyi şişirir veya eksiltir.

Fatura İskontosu Cari Hesaba Nasıl Yansır?

Satış Anında İndirimli Fatura

En temiz yöntem, iskontoyu faturanın içinde göstermek ve cari hesaba net tutarı yazmaktır. Brüt tutarı ayrı borç satırı olarak girip indirimi sonradan düşünmek gereksiz karmaşa yaratır.

Örnek: 10.000 liralık mal satışında yüzde 10 iskonto uyguladınız. Net fatura tutarı 9.000 liradır. Cari hesaba borç satırı olarak 9.000 TL yazılır. Müşteri 9.000 ödediğinde alacak satırı 9.000 olur ve bakiye sıfırlanır.

Yanlış kayıt şöyle görünür:

• Borç satırı 10.000 TL (brüt)
• Tahsilat 9.000 TL
• Bakiye eksi 1.000 TL

Müşteri borcunu ödemiş olmasına rağmen cari hesapta 1.000 lira alacaklı görünür. Sorun tahsilat değil; borç satırının brüt tutarla açılmasıdır.

Satış Sonrası İndirim veya Düzeltme

Fatura kestikten sonra pazarlık, toplu alım indirimi veya fiyat düzeltmesi yapıldığında işlem farklılaşır. Mal geri gelmediyse iade faturası değil, düzeltme veya iskonto belgesi gerekir.

Doğru cari kayıt mantığı:

• Eski fatura borç satırı durur veya resmi iptal/düzeltme ile kapatılır
• Yeni net tutar için düzeltme satırı girilir
• Nihai bakiye indirimli tutarı gösterir

Sözlü indirim yapıp cari hesaba dokunmamak en yaygın hatadır. Müşteri "bana yüzde beş indirim yaptın" der; sizin kaydınızda hâlâ eski tutar durur. Tahsilat anında anlaşmazlık çıkar.

Nakit İndirimi Cari Hesapta Nasıl Kaydedilir?

Peşin Ödeme İndirimi Senaryosu

"Nakit verirsen 500 lira indirim" teklifi perakende ve toptan satışta sık görülür. Burada indirim, ödeme koşuluna bağlıdır; fatura net tutarla kesilmiş olabilir veya brüt kesilip indirim tahsilat anında uygulanabilir.

İki doğru yöntem vardır:

• Faturayı baştan indirimli net tutarla kesmek
• Brüt fatura kesip indirimi ayrı alacak satırı olarak yazmak

İkinci yöntemde cari hesapta iki satır birlikte çalışır: borç brüt tutar, indirim alacak satırı, tahsilat da net tutar kadar alacak satırı. Üç satırın toplamı bakiyeyi sıfırlamalıdır.

Örnek: Brüt fatura 20.000 TL, nakit indirimi 1.000 TL, tahsilat 19.000 TL.

• 01.09 — Satış faturası — Borç 20.000 — Bakiye 20.000
• 01.09 — Nakit iskonto — Alacak 1.000 — Bakiye 19.000
• 01.09 — Nakit tahsilat — Alacak 19.000 — Bakiye 0

İndirim satırını atlayıp yalnızca 19.000 tahsilat girerseniz bakiye 1.000 borç olarak kalır. Tam tersine, 20.000 tahsilat girip indirimi yazmazsanız bakiye eksi 1.000 olur.

Kısmi Nakit, Kısmi Vadeli Satışta İndirim

Bazı satışlarda bir kısmı peşin, kalan vadeli olur; indirim yalnızca peşin bölüme uygulanır. Bu durumda indirim hangi tutara uygulandığı açıkça yazılmalıdır.

Örneğin 30.000 liralık satışta 10.000 peşin ödendi, peşin kısma 300 lira indirim tanındı, kalan 19.700 vadeli kaldı. Cari hesapta borç 30.000, peşin iskonto 300, peşin tahsilat 9.700 olarak ayrı satırlarda görünmelidir. Kalan bakiye 19.700 olur. İndirimi genel tahsilattan düşmek, vadeli kısmı da yanlış etkiler.

Erken Ödeme İndirimi Nasıl İşlenir?

Vade Öncesi Ödeme ve İndirim Satırı

Erken ödeme indirimi, müşterinin vadeden önce ödemesi karşılığında tanınan tutar düşüşüdür. Tedarikçi tarafında siz erken ödediğinizde aldığınız indirim de aynı mantıkla çalışır; borcunuz indirimli kapanır.

Kritik kural: tahsilat veya ödeme satırı ile indirim satırı ayrı tutulmalıdır. Tahsilatı indirimli tutarla girip faturayı brüt bırakmak ya da tam tersi yapmak bakiye sapması üretir.

Müşteri tarafı örnek: 15.000 liralık fatura, vade 30 gün, "15 gün içinde ödersen yüzde 2 indirim" koşulu. Müşteri 10. günde ödüyor. İndirim 300 lira, net tahsilat 14.700 lira.

Doğru cari kayıt:

• 01.09 — Satış faturası — Borç 15.000 — Bakiye 15.000
• 11.09 — Erken ödeme iskontosu — Alacak 300 — Bakiye 14.700
• 11.09 — Havale tahsilat — Alacak 14.700 — Bakiye 0

Yanlış kayıt: yalnızca 14.700 tahsilat girilip iskonto satırı unutulursa bakiye 300 borç kalır. Müşteri borcunu kapattı sanır; siz hâlâ 300 lira alacağınız olduğunu görürsünüz.

Tedarikçi Borcunda Erken Ödeme İndirimi

Tedarikçiye 8.000 lira borcunuz var. "Bu hafta ödersen 200 lira iskonto" teklifi geldi. 7.800 lira havale yaptınız.

Cari hesapta:

• Borç satırı 8.000 TL (tedarikçi faturası)
• Alacak satırı 200 TL (finansal iskonto / erken ödeme indirimi)
• Alacak satırı 7.800 TL (banka ödemesi)

Toplam alacak 8.000 olmalıdır. Yalnızca 7.800 ödeme yazıp indirimi atlamak, tedarikçiyle mutabakat yaparken 200 liralık fark çıkarır. Tedarikçi ekstresinde iskonto ayrı satırda görünüyorsa sizin kaydınız da aynı yapıyı izlemelidir.

Bakiye Neden Sapma Gösterir? Satır Satır Kontrol

En Sık Yapılan Beş Hata

İndirim sonrası bakiye tutmuyorsa genellikle aşağıdaki hatalardan biri vardır:

• Brüt fatura borç satırı açılıp indirim satırı girilmemiş
• İndirimli tahsilat yazılıp iskonto satırı atlanmış
• İndirim iade gibi kaydedilmiş, stok ve cari birbirini tutmuyor
• Aynı indirim hem faturada düşülmüş hem ayrı satır yazılmış (çifte indirim)
• Tedarikçi ekstresindeki iskonto satırı cari hesaba hiç yansıtılmamış

Bu hataların hiçbiri tek başına "küçük fark" değildir. 200 lira bile olsa müşteri güvenini ve mutabakat sürecini zedeler.

Satır Satır Kontrol Listesi

Cari ekstrede indirimli bir işlem gördüğünüzde şu sırayı izleyin:

• Borç satırının brüt mü net mi olduğunu fatura belgesiyle karşılaştırın
• İndirim için ayrı alacak satırı var mı bakın
• Tahsilat veya ödeme tutarı, fatura eksi indirime eşit mi hesaplayın
• Kümülatif bakiye sütununda her satır sonrası rakam doğru mu ilerliyor kontrol edin
• Kasa veya banka hareketi, cari hesaptaki tahsilat/ödeme satırıyla aynı tutarda mı teyit edin

Basit formül: Borç toplamı eksi alacak toplamı eşittir güncel bakiye. Alacak tarafında hem tahsilat hem iskonto satırları varsa ikisi birlikte hesaba katılmalıdır.

Örnek kontrol: Borç 12.000, alacak satırları 600 iskonto ve 11.400 tahsilat. Toplam alacak 12.000. Bakiye sıfır olmalı. Bakiye 600 borç görünüyorsa iskonto satırı eksiktir. Bakiye 600 alacak görünüyorsa tahsilat brüt tutarla girilmiş, iskonto fazladan yazılmış olabilir.

Örnek Senaryolar: Müşteri ve Tedarikçi Tarafı

Senaryo 1 — Toptan Satışta Satır İskontosu

Bir market müşterinize 50.000 liralık mal sattınız. Sözleşmede yüzde 8 iskonto kararlaştırılmış. Faturayı 46.000 lira net kestiniz.

Cari hesap:

• 03.09 — Toptan satış faturası — Borç 46.000 — Bakiye 46.000

Müşteri 46.000 havale yaptığında tek tahsilat satırı yeterlidir. Ayrı iskonto satırı gerekmez; çünkü indirim faturanın içinde. Brüt 50.000 yazıp 46.000 tahsilat girerseniz 4.000 liralık hayali borç oluşur. Bu, fatura iskontosunda en sık görülen sapmadır.

Senaryo 2 — Vadeli Faturada Erken Ödeme İndirimi

Atölye malzemesi sattınız, fatura 6.000 lira, vade 45 gün. Müşteriye "30 gün içinde ödersen 120 lira indirim" dediniz. 25. günde ödedi.

Kayıt sırası:

• Fatura borcu 6.000
• Erken ödeme iskontosu 120 (alacak)
• Tahsilat 5.880 (alacak)

Müşteri dekontta 5.880 gönderir. Siz cari hesaba 6.000 tahsilat yazarsanız 120 lira fazla alacaklı görünürsünüz; bu tutarı iade etmek zorunda kalırsınız veya bir sonraki satışta mahsup edersiniz. Oysa baştan doğru kayıtla sorun hiç doğmaz.

Senaryo 3 — Tedarikçi Faturasında İskonto ve Kısmi Ödeme

Tedarikçiden 24.000 liralık fatura geldi; faturada 800 lira ticari iskonto düşülmüş, net borç 23.200. Siz önce 10.000 ödediniz, kalanı vadede kapatacaksınız.

Cari hesap:

• 02.09 — Alış faturası — Borç 23.200 — Bakiye 23.200
• 10.09 — Banka ödemesi — Alacak 10.000 — Bakiye 13.200

Burada iskonto zaten faturanın net tutarına yansımıştır; ayrı satır gerekmez. Ancak tedarikçi brüt 24.000 gönderip iskontoyu sonradan mahsup ediyorsa, sizin kaydınız da o yapıya uymalıdır. Ekstrede brüt borç ve ayrı iskonto satırı varsa, cari hesaba aynı şekilde iki satır yazın. Tek taraf brüt, tek taraf net çalışırsa mutabakat tutmaz.

Günlük İş Akışında İndirim Takibi

Açıklama Satırı ve Belge Numarası

İndirim satırlarında kısa ama net açıklama kullanın: "Erken ödeme iskontosu", "Nakit indirimi", "Ticari iskonto mahsubu". Belge numarası veya fatura referansı yazmak, ay sonu kontrolünde hangi indirimin hangi satışa ait olduğunu gösterir.

Aynı müşteride birden fazla açık fatura varken iskontoyu belirli bir faturaya bağlamak önemlidir. Genel "indirim" satırı, kısmi ödeme rehberinde anlattığımız mahsup karışıklığını burada da doğurur.

Kasa-Banka ile Uyum

İndirim, kasadan veya bankadan çıkmayan bir tutardır; yalnızca cari hesaptaki alacak/borç dengesini değiştirir. Erken ödeme iskontosunda kasaya giren para indirimli tutardır. Kasa defterine brüt tutar yazıp cari hesaba indirimli tahsilat girmek, gün sonu mutabakatında fark yaratır.

Doğru yaklaşım: kasa/banka hareketi gerçek para akışını gösterir; cari hesap ise ticari borç-alacak durumunu. İndirim satırı cari tarafta kalmalı, kasa kaydını değiştirmemelidir.

Özet: İndirimli İşlemde Doğru Bakiye İçin

İskonto ve erken ödeme indirimi, satışın devam ettiği hallerde bakiyeyi düşüren tutar düzeltmeleridir. Fatura iskontosu çoğu zaman net tutarla tek borç satırı olarak kaydedilir. Nakit ve erken ödeme indiriminde ise brüt borç, indirim alacağı ve net tahsilat/ödeme ayrı satırlarda görünmelidir.

Bakiye sapması yaşadığınızda önce borç satırının brüt mü net mi olduğuna bakın; sonra indirim satırının eksik veya çift olup olmadığını kontrol edin; en son tahsilat tutarının fatura eksi indirime eşitliğini doğrulayın. Bu üç adım, çoğu indirim kaynaklı cari hesap tutarsızlığını dakikalar içinde ortaya çıkarır.

Düzenli satır satır kontrol alışkanlığı, indirimli satışlarda müşteri güvenini korur ve tedarikçi mutabakatını hızlandırır. Cari hesap yalnızca "ne kadar borç var" sorusuna değil, "bu borç indirim sonrası gerçekten ne kadar" sorusuna da doğru cevap vermelidir.